أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
273
قانون ( فارسى )
3 - معاينهء مو نشانههايى بدست مىدهد : سرعت رشد و نمو ، سستى نشو و نما ، كمى ، باريكى ، ستبرى ، صافى ، تجعد ، و رنگ مو همه مبتنى بر دلايلى هستند كه مىتوان در هنگام معاينه از آنها سود جست . سرعت در نمو مو : اگر مو بسرعت نمو كند دليل بر آن است كه بدن زياد مرطوب نيست و تا اندازهاى به خشكى گرايش دارد . ولى گرمى و سردى بدن را از نشانههائى كه سابقا ذكر كرديم مىتوان تشخيص داد . هرگاه گرمى و خشكى گرد هم آيند موى در رستن سريع و از لحاظ مقدار زياد و از حيث حالت ستبر مىشود ، زيرا فزونى مقدار بر اثر گرمى و ستبرى موى دليل بر زياد بودن مادهء دودى است . اين حالت در جوانان موجود است و در خردسالان وجود ندارد ، زيرا مادهء خردسالان بخارى است و دودى نيست . سستى در رستن مو : سستى در نمو موى و يا از رويش افتادن آن دليل بر دو حالت است : يا خون بدن در محل رستنگاه موى اصلا موجود نيست و يا مزاج بسيار تر است . بايد عكس هر دو حالت سرعت و كاهش در رويش موى را از ضد علائم استنباط كرد . شكل مو : تجعد مو دلالت بر گرمى و خشكى مزاج است ، چه گرمى و خشكى مزاج براى تغيير يافتن آمادگى دارند و شايد از پيچدار بودن منافذ و مسامات بدن باشد كه بدون تغيير مىماند . صاف بودن موى دلالت بر حالت عكس سببهاى مجعد بودن آن را دارد . رنگ موى : موى سياه دليل گرممزاجى ، موى سرخ مايل بزرد ( اصهب ) دليل سرد مزاجى و موى طلائى و سرخ دليل بر اعتدال مزاج است . موى سپيد يا دليل بر رطوبت و سردى است همچنانكه در پيران صادق است و يا دليل بر خشكى شديد است كه قابل قياس است با مواقع كمبارانى كه در رستنىها رنگ سبز به سفيدى مىزند . شايد هم موى بر اثر بيمارى خشككننده سپيد گردد . سپيد شدن موى بعقيده ارسطو تغيير آن به رنگ بلغم است و بعقيدهء جالينوس كفك آوردن غذائى است كه به سوى مو مىرود كه اگر سرد باشد و در منافذ ريز پوست به سستى حركت كند ، موى به سپيدى روى مىآورد . اگر در هر دو نظريهء مذكور دقت كنيم مىبينيم كه هر دو بهم نزديكند ، زيرا سبب پيدا شدن بلغم و علت سپيدى كفك يكى است و اين را در رشته علم طبيعى مىتوان يافت . معذلك بايد در نظر داشته باشيم كه مناطق مسكونى و آب و هوا بر رنگ موى تاثير دارند و نبايد حتما موى برنگ طلائى باشد تا بر اعتدال مزاجش گواهى دهد و يا براى اثبات گرممزاج بودن يك اسلاو به موى سياه نيازمند باشيم . مراحل عمر نيز در كيفيت مو دخالت دارد : جوانان همانند جنوبىها و خردسالان نظير شمالىها و نوپيران در حالت فىمابين بشمار مىآيند . انبوهى مو در خردسالان دليل بر آن است